COP31 ve SKDM: Çelik Sektöründe CBAM ve Yeni Ticaret Dönemi
Küresel iklim politikaları, yalnızca sanayi üretimini değil uluslararası ticaretin koşullarını da dönüştürmektedir. Sera gazı emisyonlarının azaltılmasına yönelik düzenlemeler, ürünlerin fiyatı, kalitesi ve teslimat koşullarının yanında üretim süreçleriyle ilişkili karbon emisyonlarının da değerlendirilmesini gündeme getirmektedir.
Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM), İngilizce adıyla Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM), bu dönüşümün önemli örneklerinden biridir. Mekanizma, belirli ürünlerin Avrupa Birliği’ne ithalatında üretim süreçleriyle ilişkili gömülü emisyonları karbon fiyatlandırması kapsamında değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
COP31, 9–20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da düzenlenmektedir. SKDM, COP31 kapsamında oluşturulmuş bir düzenleme değildir. Ancak her iki süreç de iklim politikaları, sanayi üretimi ve uluslararası ticaret arasındaki ilişkinin güçlendiğini göstermektedir.
Demir-çelik sektörü, SKDM kapsamındaki ürün gruplarından biri olması nedeniyle bu gelişmelerden doğrudan etkilenebilir. Avrupa Birliği pazarına yönelik çelik ticaretinde ürün sınıflandırması, gömülü emisyonların hesaplanması, veri güvenilirliği ve mevzuata uyum önem kazanmaktadır.
Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) nedir?
SKDM, Avrupa Birliği’nin belirli ithal ürünlerde üretim kaynaklı gömülü emisyonları dikkate alan karbon fiyatlandırma mekanizmasıdır.
Mekanizmanın temel amaçlarından biri karbon kaçağı riskini azaltmaktır. Karbon kaçağı; daha sıkı iklim politikalarının uygulandığı bir bölgedeki üretimin daha düşük karbon maliyetlerinin bulunduğu ülkelere kayması veya daha yüksek emisyonlu ithal ürünlerin yerli üretimin yerini alması riskini ifade eder.
SKDM, belirli ithal ürünlerin karbon maliyetini AB Emisyon Ticaret Sistemi (EU ETS) ile ilişkilendirmeyi hedefler. Bütün ithal ürünlere uygulanan genel bir karbon vergisi değildir; kapsamı ilgili mevzuat ve Kombine Nomanklatür (CN) kodları ile belirlenir.
COP31 ve SKDM arasında nasıl bir ilişki vardır?
COP31, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamındaki uluslararası iklim konferansıdır. SKDM ise Avrupa Birliği tarafından oluşturulmuş düzenleyici bir mekanizmadır.
Dolayısıyla SKDM, COP31’de alınmış bir karar veya COP31’e özgü bir uygulama değildir. İki konu arasındaki bağ, iklim politikalarının ekonomik faaliyetlere, sanayi rekabetine ve uluslararası ticarete yansımasında görülür.
COP31 bağlamında SKDM’yi değerlendirmek; iklim hedeflerinin üretim, ticaret ve karbon verisi yönetimi üzerindeki etkilerini anlamaya yardımcı olur.
SKDM ne zaman yürürlüğe girdi?
SKDM’nin geçiş dönemi 1 Ekim 2023’te başladı ve 31 Aralık 2025’te sona erdi. Bu dönemde temel yükümlülük, kapsamdaki ürünlerin ithalatıyla ilişkili emisyon bilgilerinin raporlanmasıydı.
Kesin uygulama dönemi 1 Ocak 2026 itibarıyla başladı. Bu dönemde ilgili koşulları karşılayan AB ithalatçıları veya dolaylı gümrük temsilcileri için yetkilendirme, yıllık beyan ve sertifika yükümlülükleri söz konusudur.
2026 ithalatına ilişkin ilk yıllık SKDM beyanı ve ilgili sertifikaların teslimi için son tarih 30 Eylül 2027’dir.
SKDM hangi sektörleri kapsıyor?
SKDM, seçilmiş ürünlerde aşağıdaki sektörleri kapsar:
- Demir-çelik
- Alüminyum
- Çimento
- Gübre
- Elektrik
- Hidrojen
Bir sektörde faaliyet gösteren tüm işletmelerin bütün ürünleri otomatik olarak SKDM kapsamında değildir. Bir ürünün kapsamda olup olmadığı, ilgili mevzuatta belirtilen CN koduna göre değerlendirilmelidir.
SKDM çelik sektörünü neden doğrudan ilgilendiriyor?
Çelik; ulaşım, enerji, inşaat, makine ve sanayi altyapılarında kullanılan temel malzemelerden biridir. Çelik üretiminden kaynaklanan sera gazı emisyonları; üretim teknolojisine, enerji kaynaklarına ve kullanılan hammaddelere göre değişebilir.
SKDM kapsamındaki demir-çelik ürünlerinin AB’ye ithalatında gömülü emisyonların hesaplanması önem taşır. Benzer teknik özelliklerde iki ürün, farklı üretim süreçleri nedeniyle farklı emisyon profillerine sahip olabilir.
Bu nedenle yalnızca kullanılan teknolojiye bakarak ürünün SKDM emisyon değerini kesin biçimde belirlemek mümkün değildir. Mevzuata uygun hesaplama ve güvenilir üretim verisi gerekir.
SKDM Türkiye’deki çelik üreticilerini nasıl etkileyebilir?
Türkiye’den Avrupa Birliği’ne SKDM kapsamındaki çelik ürünleri ihracatında, yükümlülükler esas olarak AB ithalatçısı veya yetkili dolaylı gümrük temsilcisi üzerinden yürütülür.
Türkiye’deki üreticiler ise ürünlerin gömülü emisyonlarına ilişkin verilerin hazırlanması, izlenmesi ve paylaşılmasında kritik rol oynayabilir. Her Türk çelik üreticisinin doğrudan SKDM sertifikası satın almakla yükümlü olduğu söylenemez; hukuki sorumluluk işlem yapısına göre değişir.
SKDM kapsamında gömülü emisyon nedir?
Gömülü emisyon, bir ürünün üretimiyle ilişkili olan ve SKDM hesaplama kuralları kapsamında dikkate alınan sera gazı emisyonlarını ifade eder.
Kurumsal karbon ayak izi ile SKDM kapsamındaki ürün bazlı gömülü emisyon hesabı aynı değildir. Bir kuruluşun toplam emisyonlarının bilinmesi, her ürün için SKDM’ye uygun verinin hazır olduğu anlamına gelmez.
Gerçek emisyon verileri neden önemlidir?
SKDM kapsamında, mevzuatın izin verdiği koşullarda gerçek emisyon verileri veya varsayılan değerler kullanılabilir.
Gerçek veriler, üretim süreçlerinden elde edilen bilgilerle hesaplanır ve doğrulama gerekliliklerine tabi olabilir. Varsayılan değerler ise düzenlemeler çerçevesinde belirlenen referans değerlerdir.
Gerçek verilerin her zaman varsayılan değerlerden daha düşük olacağı varsayılmamalıdır. Temel hedef; doğru, izlenebilir ve mevzuata uygun veri üretmektir.
SKDM sertifikası nedir?
SKDM sertifikası, gömülü emisyonlara karşılık gelen karbon maliyetinin uygulanmasında kullanılan düzenleyici araçtır.
Yetkilendirilmiş SKDM beyan sahipleri, ilgili yükümlülükler çerçevesinde sertifika satın alır ve teslim eder. Sertifika fiyatı, AB Emisyon Ticaret Sistemi tahsisatlarının açık artırma fiyatlarıyla ilişkilidir.
2026 yılında üç aylık ortalamalar, 2027’den itibaren ise haftalık ortalamalar esas alınır.
SKDM’de 50 ton eşiği ne anlama gelir?
SKDM’de 50 ton eşiği, ilgili ithalatçının bir takvim yılı içindeki kapsamdaki ürünlere ait kümülatif net ithalat miktarına dayanan bir eşiktir.
Bu eşik, tek bir sevkiyatın ağırlığı olarak yorumlanmamalıdır. İthalatçının yıllık toplam ithalatı, ürün kapsamı ve ilgili mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.
Eşik aşıldığında, ithalatçı ilgili takvim yılında ithal edilen kapsamdaki malların tamamına ilişkin SKDM yükümlülüklerine tabi olabilir. Elektrik ve hidrojen için farklı kurallar geçerlidir.
SKDM çelik sektöründe rekabeti nasıl etkileyebilir?
Uluslararası çelik ticaretinde fiyat, ürün kalitesi, teslimat süresi ve teknik gerekliliklere ek olarak karbon verileri ve karbon maliyetleri de önem kazanabilir.
Ancak SKDM’nin herhangi bir üreticiye veya ülkeye otomatik rekabet avantajı sağlayacağı söylenemez. Enerji fiyatları, lojistik maliyetleri, üretim maliyetleri, ticaret politikaları ve veri kalitesi de sonucu etkiler.
Çelik üreticileri SKDM sürecinde nelere dikkat etmeli?
- Ürünlerin kapsamını CN kodları üzerinden doğrulamak
- Ürün bazlı emisyon verilerini düzenli biçimde toplamak
- Enerji, hammadde ve üretim kayıtlarını izlenebilir tutmak
- AB ithalatçılarıyla veri paylaşımı süreçlerini belirlemek
- Hesaplama ve doğrulama gerekliliklerini değerlendirmek
- Ticari sözleşmelerde veri ve maliyet sorumluluklarını netleştirmek
Her üretici için aynı uyum planı uygun olmayabilir. Ürün grupları, üretim teknolojileri ve ticari ilişkiler farklılık gösterebilir.
COP31 ve SKDM: Çelik ticaretinin geleceğinde karbon verisinin önemi
SKDM, iklim politikalarının uluslararası ticarete yansımasının önemli örneklerinden biridir. Demir-çelik sektörü açısından ürün bazlı emisyon verileri, izlenebilirlik, doğrulama ve mevzuata uyumun önemini artırmaktadır.
Etkiler yalnızca karbon maliyetleriyle sınırlı değildir. Veri yönetimi, tedarik zinciri ilişkileri ve uzun vadeli üretim planlaması da bu süreçle bağlantılıdır.
COP31 bağlamında SKDM, iklim hedefleriyle sanayi ve ticaret politikalarının nasıl ilişkilendirilebildiğini göstermektedir. Bu nedenle güvenilir karbon verisi, çelik üreticileri ve ihracatçıları için pazar hazırlığının önemli parçalarından biridir.
COP31 ve SKDM Hakkında Sık Sorulan Sorular
COP31 ve SKDM gündemi, iklim politikalarının çelik ticareti, emisyon raporlaması ve AB pazarına erişim koşulları üzerindeki etkisini öne çıkarır. Aşağıda SKDM, gömülü emisyonlar ve çelik ihracatı hakkında sık sorulan soruların yanıtları yer almaktadır.
SKDM nedir?
SKDM, Avrupa Birliği’nin belirli ithal ürünlerdeki gömülü emisyonları karbon fiyatlandırması kapsamında değerlendiren mekanizmasıdır.
CBAM ile SKDM aynı şey mi?
Evet. CBAM, Carbon Border Adjustment Mechanism ifadesinin İngilizce kısaltmasıdır. SKDM ise Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nın Türkçe kısaltmasıdır.
SKDM ne zaman başladı?
SKDM geçiş dönemi 1 Ekim 2023’te başladı. Kesin uygulama dönemi ise 1 Ocak 2026 itibarıyla yürürlüğe girdi.
SKDM çelik sektörünü kapsıyor mu?
Evet. Ancak kapsam, yalnızca mevzuatta belirtilen CN kodlu demir-çelik ürünleri için geçerlidir.
Türkiye’deki çelik üreticileri SKDM sertifikası satın almak zorunda mı?
Sertifika yükümlülükleri genel olarak ilgili AB ithalatçısı veya yetkili dolaylı gümrük temsilcisi üzerinden yürütülür. Türkiye’deki üretici, emisyon verisinin sağlanmasında önemli rol oynayabilir.
SKDM’de 50 ton eşiği nedir?
Belirli sektörlerde ithalatçının yıllık ve kümülatif net ithalat miktarına dayanan muafiyet eşiğidir. Tek sevkiyat miktarına göre değerlendirilmez.
SKDM karbon ayak izi ile aynı şey mi?
Hayır. SKDM, ürün bazlı gömülü emisyon hesaplaması ve düzenleyici yükümlülükler içerir. Karbon ayak izi ise kuruluş, ürün veya faaliyet düzeyinde farklı sınırlarda hesaplanabilir.
SKDM’nin COP31 ile ilişkisi nedir?
SKDM COP31’de oluşturulmuş değildir. Her iki konu, iklim politikalarının sanayi üretimi, karbon yönetimi ve uluslararası ticaret üzerindeki etkileriyle ilişkilidir.
